In 2012 verscheen van zijn hand het managementboek Denken als een Generaal. Sindsdien schrijft hij factionverhalen die dicht tegen de werkelijkheid aan schuren.

De Dodenwedstrijd:
FC Start vs Flakelf

FLABBER4 JAN 2019 – 15:00

Voetbal is oorlog. Soms heel erg letterlijk. Dit is het ongelooflijke verhaal van de voetbalclub FC Start.

“Voetbal is een eenvoudig spel, waarbij 22 man gedurende 90 minuten achter een bal aan rennen en op het einde winnen de Duitsers.”

Gary Lineker vatte het spelletje in een regel samen. Decennialang was het een zekerheid; wat er ook gebeurt, Duitsland wint. Sinds het afgelopen WK weten we dat deze regel niet meer geldt. Maar zelfs in de periode waarin de Duitsers het Europese vasteland van Tromsø tot Stalingrad bezetten, ging de wet van Lineker niet op. In 1942 was er een voetbalteam in de Oekraïne dat de Duitse superioriteit aan het wankelen bracht. Helaas niet zonder consequenties. Dit is het verhaal van FC Start.

Voordat de oorlog in de zomer van 1941 de Oekraïne bereikt, heeft deze Sovjetrepubliek reeds een aantal gruwelijke jaren achter de rug. In 1928 dwingt Stalin in zijn vijfjarenplan af dat de Sovjet-Unie, waar de Oekraïne tot behoort, versneld moet industrialiseren. Dit proces zal worden betaald door export en het belangrijkste exportartikel van de Oekraïne is graan. Stalin beveelt dat alle individuele boerderijen in de Oekraïne moeten opgaan collectieve staatsboerderijen (sovchozen) en hun graan verplicht moeten afstaan. Dit stuit op groot verzet bij de Oekraïners. Ze verbergen liever hun graan of steken het in de brand.

Vele jongemannen uit de Oekraïne worden afgevoerd naar Siberië. In 1932 en 1933 mislukt twee jaar achtereen de graanoogst. Deze hongersnood – die Holodomor wordt genoemd – leidt tot de dood van ruim vijf miljoen Oekraïners. Wanneer in juli 1941 de nazi’s de Oekraïne veroveren, worden ze als bevrijders ontvangen.

Dynamo Kiev is voor de Duitse inval een van de sterkste voetbalploegen van de Sovjet-Unie. Met de komst van de Duitse tanks, komt de binnenlandse competitie tot een abrupt einde. Het elftal van Dynamo valt uit elkaar. Sommige spelers moeten in dienst, sommigen worden gevangen genomen en sommigen duiken onder. Voetbal wordt bijzaak.

In de zomer van 1942 start de bezetter in Reichskommissariat Ukraine een competitie tussen lokale spelers en Duitse bondgenoten. De populaire Dynamo-keeper Nikolai Trusevich werkt bij een bakkerij in Kiev. Hij verzamelt een aantal voormalige teamleden en enkele spelers van Lokomotiv Kiev om zich heen en vormt een nieuw team: FC Start.

De eerste zeven wedstrijden, waaronder twee Duitse teams, winnen ze glansrijk. Niet zo gek, de ex-profs van Dynamo Kiev zijn te sterk voor de Hongaarse en Roemeense amateurs. Het is de nazi’s al snel duidelijk dat FC Start als symbool van hoop een bedreiging vormt voor de Duitse Übermensch-theorie.

De Duitsers beseffen dat de zegereeks van FC Start beëindigd moet worden. Dit zouden ze kunnen doen door de spelers te deporteren of te executeren, met het risico dat ze voorgoed als martelaren in de harten van de Kiev-bevolking worden opgenomen. Ze besluiten dat het aura van onoverwinnelijkheid doorbroken moet worden. Wat ze daarvoor nodig hebben is een team van getalenteerde Duitse voetballers. Deze zullen FC Start verslaan en daarmee aantonen dat het Arische volk superieur is aan het Slavische. Het Luftwaffe-team Flakelf lijkt aan die criteria te voldoen.

Het wordt een ontgoocheling voor Flakelf. Op 6 augustus 1942 laat FC Start de Luftwaffe-spelers alle hoeken van het veld zien. Met een 1-5 nederlaag druipen de Duitsers af. Het nieuws van de FC Start overwinning wordt in de kiem gesmoord. Flakelf eist revanche. Drie dagen later staat de match, die als de ‘dodenwedstrijd’ de boeken in is gegaan, op de agenda.

Hoe de wedstrijd precies verliep, is onduidelijk. Alleen de eerste helft is gedocumenteerd. De scheidsrechter was een SS-er, die voor de wedstrijd de spelers van FC Start waarschuwde; winnen is geen optie. Voor de wedstrijd brachten de spelers van Flakelf de nazigroet, Trusevich en zijn medespelers weigerden hieraan mee te doen.


Vanaf het fluitsignaal spelen de Duitsers met het mes tussen de tanden, ze begaan de grofste overtredingen. De scheidsrechter laat het allemaal toe. Flakelf neemt een 1-0 voorsprong, maar halverwege staat het 3-1 voor FC Start. Hoewel ze de consequenties niet onder ogen willen zien, denkt geen enkele Start-speler tijdens de rust aan verliezen. Het scoreverloop in de tweede helft is niet vastgelegd. Bij het laatste fluitsignaal staat er 5-3 op het scorebord. De wedstrijd eindigt in een sportieve sfeer. De Oekraïners en Duitsers schudden handen en gaan gezamenlijk op de foto. Toch moet ergens in het achterhoofd van Trusevich en zijn maten de gedachte hebben rondgespookt dat deze zege niet zonder gevolgen zou blijven.

Wat er na de wedstrijd gebeurde, is afhankelijk van welke versie je wil geloven. Volgens getuigen heeft de Gestapo de FC Start spelers bij de bakkerij gearresteerd, afgevoerd en gemarteld. Een andere versie stelt dat de spelers naar het hoofdkantoor van de Gestapo in Kiev zijn gebracht. De Russen op hun beurt kapen het drama van de ‘dodenwedstrijd’ en beweren dat alle ‘Sovjet-spelers’ direct na de wedstrijd zijn afgevoerd naar Babi Yar en daar – nog in hun sporttenue – zijn geëxecuteerd.

Welke versie je ook gelooft, deze wedstrijd kreeg niet voor niets het lugubere affiche opgeplakt. Wanneer duidelijk wordt dat aanvaller Nikolai Korotkykh in het verleden een NVKD-officier is geweest, wordt hij doodgemarteld. Vleugelaanvaller Ivan Kuzmenko, verdediger Alexei Klimenko en keeper en oprichter Nikolai Trusevich worden op 24 februari 1943 in concentratiekamp Syrets geëxecuteerd. Hun dood is niet het gevolg van de overwinning, ze zijn slachtoffer geworden van het wrede bloedbad dat plaatsvond aan het Oostfront.

De overige FC Start-spelers overleven de oorlog maar hun getuigenissen gaan verloren in de Russische propaganda van de Koude Oorlog. Pas in de jaren 70 van de vorige eeuw volgt er rehabilitatie. De overleden spelers ontvangen postuum een medaille en er wordt een standbeeld ter nagedachtenis geplaatst. Het verhaal van FC Start komt tot leven.

Van Rinus Michels is de uitspraak: “Voetbal is oorlog.” De ‘dodenwedstrijd’ die FC Start in 1942 speelde was veel gevaarlijker. Het was voetbal en oorlog. Hoewel er ‘slechts’ vier doden bij FC Start te betreuren vielen en hun dood niet het directe gevolg was van de zege die ze boekten, blijft het verhaal van de ‘dodenwedstrijd’ bijzonder. Er zullen weinig spelers zijn die tijdens een oorlogstijd een wedstrijd speelden, waarvan de uitslag bepalend kon zijn voor hun leven. De spelers van FC Start bogen niet voor de vijand en gaven daarmee hoop en ontlading aan het onderdrukte en belegerde Oekraïense volk.

lannooUITG
Logo-GivingBrandsEnergy-RGB